Bartho Krieks blog

Verraden en in de steek gelaten

2010-10-24T12:37:00.001+02:00

Je verwacht het niet, in VPRO Boeken...

Jonathan Franzen wordt geïnterviewd door Wim Brands. Een vriend van hem had zelfmoord gepleegd en hij was o.a. kwaad op die collega, en zei o.a. in de ondertitel:

'Ik voelde me verraden.'

Kortsluiting in menige hersenpan in Nederlandse huiskamers: had die vriend hem verraden door zelfmoord te plegen? Verraden aan of bij wie? Is die Franzen religieus, en heeft die vriend hem bij God verraden of zo?

De oplossing kwam in het volgende gesprek met de Nederlandse schrijfster Pia de Jong, die zich Franzens gevoelens over iemand die suïcide gepleegd heeft goed kon voorstellen, en zei:

'Je voelt je in de steek gelaten.'

Waarom vertaalde zij het goed (hoewel 'bedrogen' de meest geijkte vertaling is)? Omdat ze een gewone Nederlandse is en het dus zonder er ook maar een seconde bij na te denken, helemaal vanzelf, goed doet. Maar waarom doet die ondertitelaar het fout?

Ik kan duizenden woorden wijden aan het antwoord op deze vraag, maar het gevoel van verbazing blijft domineren in de vorm van een andere vraag: Het is toch zijn vak om het goed te doen?

NL in verval... en op de goede weg

2009-12-21T10:27:00.003+01:00

Het lijkt ondenkbaar: een samenleving waarin heel veel heel goed is geregeld, en die dat dan zelf allemaal afbreekt en kapotmaakt.

Toch is dat precies wat hier in NL is gebeurd. De hele overheidssector, de Postcheque- en girodienst, de gemeentegiro's, de water- en energiebedrijven, de PTT (nu KPN en TNT), de zorg, het onderwijs, de NTS/NOS (inclusief de ondertiteling) en last but not least de NS - allemaal functioneerden ze uitstekend, plus: de mensen die er werkten legden eer in hun werk. Al die natuurlijke solidariteit moest kennelijk kapot en vervangen worden door eigenbelang als drijvende kracht.

Hoe kan dat? Als we even uitzoomen: hoe komt het dat een samenleving zelf een dergelijk verval op gang brengt?

Het antwoord moet bijna wel als volgt luiden. Wij mensen zijn gemaakt op verandering. Bij een stabiele situatie, hoe wenselijk in veel opzichten ook, zijn we niet meer op de goede weg, en we hebben het blijkbaar nodig om op de goede weg te zijn. In min of meer ideale situaties verstarren we en worden we bang om die kwijt te raken. Alleen als alles geleidelijk beter wordt, kennen we hoop, optimisme, solidariteit, perspectief.

Het eeuwige heen-en-weer van bloei en verval moeten we haast wel te danken hebben aan onze zigeunerpsyche. Het hele proces zit dieper dan ons praten en weten, gebeurt ook tegen beter weten in.

We zijn verandering en kunnen niet zonder verandering.

Pornoficatie gewenst?

2009-12-01T12:34:00.001+01:00

Laatst zat ik ergens op iemand te wachten en begon ik een Nieuwe Revu door te bladeren. Een vrouw die zich als 'schrijfster' profileert, was pagina's lang in beeld en aan het woord. Omdat ze in Portugal woont - ik hou van dat land en zijn taal - keek ik het artikel vluchtig door. Opeens gebeurde het ongelooflijke: de 'schrijfster' had een zin geuit die mijn aandacht had gevangen: '... de pornoficatie van de samenleving loopt er nog hopeloos achter.' Portugal was het hopeloos achterlopende land waar ze het over had.

Ik vroeg me af of het met de pornoficatie van NL wél goed zat. Kennelijk volgens haar wel.

Elk land krijgt natuurlijk de 'schrijfsters' die het verdient, net als trouwens de pornoficatie en pornoficatrices die het verdient.

Ben ik even blij dat Portugal nog een beetje 'achterloopt'.

We hebben er geen woord voor in het Nederlands, maar als 'afterthought' kwam nog de gedachte op: wat een beklagenswaardige vrouw moet dat zijn die er in haar leven toe gekomen is om pornoficatie als iets positiefs te zien.

Regelzucht in NL en het Oostblok toen

2009-11-22T11:57:00.002+01:00

Enkele tientallen jaren geleden was het in sommige oostbloklanden zo dat de ene helft van de bevolking de andere bespioneerde. Het socialisme was te ver voortgeschreden en op allerlei idiote manieren doorgeschoten.

Daar werd toen in NL vaak om gelachen.

In NL controleert zo langzamerhand de ene helft van de bevolking de andere. De beregeling is te ver voortgeschreden en bezig op allerlei idiote manieren door te schieten.

We beseffen het vaak niet, en zingen heel hard met Guus Meeuwis mee over 15 miljoen mensen die je niet in een keurslijf jaagt maar in hun waarde laat.

Intussen neemt ons keurslijf steeds krankzinniger vormen aan, en de natuurlijke mens in ons is in verdrukking, want hij is zijn vrijheid kwijt, d.w.z. zijn gevoel van vrijheid.

Vaak gaan dingen met regels trouwens slechter - en zonder regels beter; dan maken de sociale wezens die mensen van nature zijn het namelijk met elkaar uit en gaan talloze dingen vanzelf goed.

En wat zegt het over de bedoelingen van politici en andere regelaars als ze dingen gaan 'regelen' die je nooit zult kunnen handhaven?

En tot slot, hoe komen we van die jungle van regels ooit weer af, nu zo velen belang hebben bij en werk hebben in het van-alles-en-nog-wat-regelen en geregeld houden?

Heertje senior en een schrijver

2009-11-20T09:45:00.001+01:00

Als jonge schrijver-in-spe keek ik neer op al die mensen die geen schrijver waren. En schrijvers waren toen voor mij louter mensen die los van hun eigenbelang en met fantasie nadachten.

Veel later, toen ik pas echt schrijver werd, besefte ik dat een schrijver juist schrijver is voor al die mensen die het niet zijn. Het schrijverschap is je rol en je functie in de samenleving.

Heertje senior kwam laatst in alle eenvoud in 'De wereld draait door' vertellen dat de trend gedraaid is, dat de menselijke maat terugkomt, en daarmee het hele idee 'samenleving'.

Het wijze zit hem niet alleen in de visie waarvan Heertje blijk gaf, maar ook in het feit dat hij de morrende massa niet ging zitten veroordelen.

Als we slim zijn, gaan we weer luisteren naar onze ouderen.

De Daodejing – een samenspel...

2009-11-10T10:17:00.002+01:00

De Daodejing – een samenspel van hoofdstukken

Een van de redenen dat de Daodejing ondoorgrondelijk lijkt is het feit dat de 81 hoofdstukken hun ware betekenis pas prijsgeven als ze allemaal tegelijk worden meegenomen in de interpretatie. In de Daodejing is overal sprake van een samenspel van de allemaal min of meer met elkaar verweven hoofdstukken.

Ons bewuste brein is hiertoe niet in staat, maar ons onbewuste kan dat wel. Als we de Daodejing maar blijven lezen, elke dag een beetje, nooit zonder concentratie, een hoofdstuk lezen in tram, bus, trein, vliegtuig, wachtkamers en perrons, dan dringen we langzaam in de Daodejing door.

Lezen van de Daodejing om snel klaarheid te krijgen, werkt averechts; de Daodejing zal je dan ontgaan. De precisie die wij westerlingen met taal vaak nastreven, zul je voor een goed begrip van de Daodejing moeten afleggen. Dan kun je nauwelijks (precies) te benoemen zaken gaan doorgronden.

Neem het begrip 'wu-wei', niet-doen. Pas als je als lezer dit begrip zoals gebruikt in onder andere de hoofdstukken 2, 3, 10, 27, 37, 38, 43, 47, 48, 51, 53, 57, 63, 64, 74, 80, 81 goed tot je hebt laten doordringen, kun je beginnen te begrijpen wat er wordt bedoeld.

En daarna kun je het misschien gaan toepassen en dingen inderdaad vanzelf laten gebeuren omdat je kunt leren aansluiting te vinden bij het natuurlijke, dat wat vanzelf zo gaat, zonder nog te forceren. Zo schrijft een goed schrijver een boek, zo voedt een goede ouder een kind op – allemaal als vanzelf, zoals de Weg doet: zonder te doen.

I Tjing niet als orakel...

2009-11-08T10:56:00.002+01:00

De I Tjing wordt hier vooral als orakelboek beschouwd, maar het werk is misschien nog wel beter te gebruiken als levensgids en houvast, evenals maar op een andere manier dan de Daodejing.

De 64 hoofdstukken met hun ingenieuze systeem van hexagrammen moeten dan gezien worden als de 64 essentiële stadia van verandering in het leven, zoals 30 eeuwen geleden door oude Chinese wijzen op schrift gesteld.

In allerlei opzichten maken we in ons leven golfbewegingen tussen twee uitersten (yin en yang, zeggen de Chinezen dan). In het klein met onze stofwisseling, stemmingswisselingen, energie/vermoeidheid, en in het groot met ons liefdesleven, loopbaan, ziekten, ouder worden. Talloze golven zijn er te tekenen, dommige met hoge pieken en diepe dalen, andere met lage pieken en ondiepe dalen, sommige met golflengtes van slechts enkele minuten, andere van jaren.

Sta je in je leven voor een belangrijke beslissing of zit je in een periode van grote verandering en wil je daar zo goed mogelijk mee omgaan, dan kun je het juiste hoofdstuk/hexagram opzoeken en de wijze raad benutten.

En wat is het gekke? De adviezen die eruit rollen zijn verbluffend simpel. De terminologie is meer aan landbouw en natuur ontleend dan wij gewend zijn (zo betekent 'het grote water oversteken' gewoon 'een belangrijke beslissing nemen), maar kijk je daar doorheen, dan kom je uit bij onze oude, afgesleten volkswijsheden als 'bezint eer gij begint', 'haastige spoed is zelden goed' enzovoort.

M.a.w. de I Tjing kun je benutten om je weer bewust te worden van wat je eigenlijk wel wist, of wat je oma of opa altijd zei. En zo compenseer je dan een van de euvels van onze westerse cultuur: dat we ouderen niet om hun levenswijsheid erkennen en benutten. (zie ook daodejing.nl)

2009-10-25T19:49:00.003+01:00

Enkele oude maar niet verouderende berichten van mijn oude Blog op www.barthokriek.nl:

16 augustus, 2009
De denkers van de jungle
Onze achterneven die we aan het uitroeien zijn, wij Nederlanders o.a. met onze palmolie (ook verkocht door veel zogenaamd ideële natuurwinkels) en ons vele tropisch hardhout (Nederland, een klein land, behoort tot de topgebruikers wereldwijd).

Zie de website 'Primates helping primates'

1 augustus, 2009
Het wonder
Het zijn bijzondere momenten als je begint te beseffen dat je gekrabbel van weken of maanden ergens toe leidt. Eerst kun je het nog niet geloven, je weet niet of het een illusie is die desillusie wordt. Het is als een beeld van schuim dat in jouw wereldzee ontstaat. Al die belletjes kunnen uiteenspatten en dan is er minder dan niets.
Je begint het beeld met tastbaarder zaken te concretiseren: inktvlekjes op papier waar almaar meer scheppings- en zeggingskracht van uitgaat. En op een gegeven moment weet je: dit wordt een roman.

En dan gebeurt het wonder: alle mogelijke pijnlijke en onverteerbare zaken, waar een mens normaal onder gebukt gaat, zijn bijna van het ene op het andere moment niet alleen verteerbaar maar welkom en wenselijk; je kunt ze gebruiken in je boek-in-wording. Opeens ben je met al die ellendige dingen, dat hele menselijke tekort, domweg blij.

Daarna komt nog de katharsis van voltooiing en publicatie; de ultieme bevrijding voor de solipsist die gelegen is in de communicatie van diepgevoelde conflicten met de buitenwereld, maar dat is allemaal na het wonder.

11 februari, 2008
Zijn vertalers intelligente wezens?
Ofwel: hoe krijg je het laagst mogelijke tarief?

Om vertaler of ondertitelaar te zijn, moet je meer dan gemiddeld intelligent zijn - een open deur. Maar wat voor intelligentie is dat? Waarom kiezen vertalers in grote aantallen voor een horigheid die we uit de middeleeuwen kennen, en van de Zuid-Amerikaanse koffieboeren?

In de natuur vormen dieren vaak groepen. In een school heeft een vissen een grotere kans om te overleven dan als individuele vis. Een zwerm spreeuwen kan zelfs roofvogels afschrikken. In duizenden generaties hebben die 'domme' dieren zich onwillekeurig aangepast aan de natuurlijke feiten. Alle genen die niet voor de veiligere groep kozen zijn geleidelijk geëlimineerd.

Vertalers lijken daarentegen alleen maar samen te troepen om hun eigen lot te verergeren. Als je als vertaler lid wordt van Translator's Café, Proz.com of de nieuwe, zich brutaalweg 'Take a coder' noemende 'groep', kunnen en zullen opdrachtgevers jouw tarief onmiddellijk onder druk zetten. Immers, deze bedrijven zijn vertalersveilingen, waar de opdrachtgevers de hoogste productiesnelheid voor de laagste prijs kunnen krijgen. Het gevolg: de tarieven zullen dalen, en blijven dalen, tot het absolute minimum is bereikt - het slavernij- oftewel crepeerminimum.

Het is uiteraard slim van de zakenmensen achter bovengenoemde 'groepen' om vertalers ertoe over te halen hun slaven te worden. Maar waarom zouden die vertalers zo dom zijn om dat te doen en er nog voor te betalen ook? En wat betekent zo'n ontwikkeling voor de kwaliteit van hun werk? Die kan toch ook alleen maar slechter worden?

Ongeveer tegelijkertijd dat vertalers hun lot vrijwillig verslechteren, hebben 'simpele', zogenaamd minder intelligente koffieboeren in Zuid-Amerika het juk van de drugsbazen afgeworpen, vaak na een lange strijd waarbij veel eigen bloed vloeide. Zij gaan de andere kant: zij emanciperen. Hun voornaamste emancipatiemiddel: kwaliteitskoffie.

Ik kan maar één, min of meer natuurlijke reden bedenken waarom vertalers in zo groten getale lid worden van dergelijke veilingachtige groepen: een overleefde angst om alleen te zijn, en een even overleefd geloof dat het beter en veiliger is om op te gaan in de grote massa.

Handig spelen de 'groep'-sites op die angst en dat geloof in met feel-goodmiddelen als babbelforums, kennisforums, bijeenkomsten en erelidmaatschappen...

* * *

12 september 2007
Een zich vergalopperende would-be literatuurpausin

In 2000 verscheen Hollandse fado bij een enthousiaste uitgeverij Atlas. Kort daarna besloot een Fonds-commissie tot niet-toekenning van aanvullend honorarium. Een van de argumenten: een commissielid had zich gestoord aan 'het exotisme van Huizing'. Het personage Huizing viel op een donkere vrouw, en zijn verlangens werden de auteur door het deskundige commissielid euvel geduid.

Na een brief op poten was het Fonds bereid toe te geven dat dat misschien wel ietsje te ver ging, en besloot 'een vervangend advies in te winnen bij Nelleke Noordervliet'.

In haar oordeel schetste deze van-dik-hout-zaagt-men-plankenexpert enkele categorieën waarin Hollandse fado diende te vallen: die van een 'historische roman, waarbij het verleden de spiegel wordt voor het heden', 'het tijdloze, boeiende verhaal van een innerlijk conflict', of een verhaal vol 'verlangen en tragiek, verbeeld door de Fado'.

Het arme boek viel helaas niet in een van de door haar als toelaatbaar verordonneerde sjablonen, en zij besloot:

De auteur, perplex van deze curieuze, omgekeerde kijk op literatuur, staarde lang naar de handtekening van de toenmalige directeur van het Fonds, fraaie krullen die deze gotspe legitimeerden.

Waarom al die jaren na dato in dit blog? Omdat sommige dingen niet onopgemerkt mogen blijven, en als reminder aan hoe pluche-verantwoordelijkheid dragen níet moet.

Bericht no 1

2009-10-25T18:37:00.000+01:00

Binnenkort hier meer naar aanleiding van mijn Daodejing-vertaling, over het schrijven aan mijn nieuwe roman, over het werk aan de nieuwe vertaling van Faulkners The Sound and the Fury, enzovoort.